Leidsch Dagblad – September 17, 2016

Waar is de erfenis van Abraham Lincoln?

Donald Trump sprak laatst een groep kiezers toe in een zwarte kerk in Detroit. Hij vergeleek zichzelf met de legendarische Republikeinse president Abraham Lincoln, de afschaffer van de slavernij. Dat klinkt logisch – een Republikeinse kandidaat plaatst zichzelf in de traditie van de populairste Republikeinse president ooit – maar dat is het allerminst.

Sommige mensen delen de mensheid in in koffie- versus theedrinkers. Of homo’s en hetero’s, mannen en vrouwen, Republikeinen en Democraten. Tweedelingen die zelden standhouden, want sommige mensen zijn transgender, of drinken alleen warme chocolademelk. Toch hebben die sociale constructies een functie. Ze maken het mogelijk om je als koffiedrinker onderdeel te voelen van het Gilde van Koffiedrinkers, dat – argumenten zijn niet nodig – neerkijkt op die slappe theedrinkers.

Een cultureel diep verankerde tweedeling in de Verenigde Staten is die tussen Noord en Zuid. Dit onderscheid heeft weinig te maken met geografie, maar des te meer met politiek. Missouri en Kentucky behoren tot de Zuidelijke staten, maar liggen ongeveer op dezelfde breedtegraad als de Noordelijke staten West-Virginia en Maryland. Noord of Zuid wordt bepaald door de vraag: aan welke kant stond deze staat tijdens de Burgeroorlog van 1861-1865?

De Burgeroorlog ontstond rond twee centrale twistpunten: de afschaffing van de slavernij, en de machtsverhouding tussen de individuele staten en Washington. In de Zuidelijke staten verrichtten zwarte slaven het leeuwendeel van de, vooral agrarische, arbeid. Witte grootgrondbezitters daar vonden dat individuele staten soeverein moesten zijn (dit heet statism). In de Noordelijke staten bestond geen slavernij en wilde men de federale overheid meer macht geven (federalism). Bijvoorbeeld om de slavernij landelijk af te schaffen. De ruzie leek onoplosbaar en zeven Zuidelijke staten besloten, tegen de wens van het Noorden, zich af te scheiden. Op 12 april 1861 was de Burgeroorlog een feit.

In die tijd deelde de Republikeinse Partij de politieke overtuigingen van de Noordelijke staten. Onder Lincoln won het Noorden in 1865 de oorlog, waardoor de Staten Verenigd bleven. Als het anders was gelopen, had het conflict de Onafhankelijkheidsoorlog geheten. In het Zuiden hoor je soms nog spreken van de ‘oorlog tussen de staten’. Een statist perspectief op de kwestie.

Doordat Lincoln een Republikein was, werden teleurgestelde blanke Zuiderlingen na de Burgeroorlog in de armen gedreven van de Democraten. In de eeuw na 1865 had de Democratische Partij – die er verder een progressieve agenda op na hield – een conservatieve vleugel in staten als Georgia, Alabama en Louisiana. Met kiezers die statist waren en de afschaffing van de slavernij betreurden. Democratische politici moesten ook hen tevreden houden. Zo durfde president Franklin Roosevelt het eind jaren dertig niet aan om het lynchen van zwarten te veroordelen. Hij had te veel Zuidelijke stemmen te verliezen.

De Democratische president Lyndon Johnson maakte in 1964, onder druk van de Burgerrechtenbeweging, een abrupt einde aan die situatie. Toen hij de Civil Rights Act tekende die, eindelijk, de burgerrechten van zwarten garandeerde in alle vijftig staten, zei hij volgens de overlevering: ‘Nu zijn we het Zuiden minstens een generatie kwijt.’

Johnson heeft dit waarschijnlijk niet echt gezegd, maar het is wel waar. De Zuidelijke staten stemmen sinds 1964 overwegend Republikeins. Niet omdat ze zich tot het gedachtegoed en federalisme van Lincoln hebben bekeerd, maar omdat ze zich verraden voelen door de Democraten.

Republikeinse standpunten van de laatste decennia, tégen een grote overheid en emancipatieprogramma’s voor minderheden, en vóór law and order, passen daarentegen goed bij de visie van de vroegere Zuidelijke Democraten. Die visie ligt dichtbij die van Trump. Maar door zichzelf te vergelijken met een icoon als Lincoln, slaat hij de plank historisch gezien volledig mis.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *